Czy inwestycja w pojazdy elektryczne rzeczywiście się opłaca? Ile stacji ładowania potrzebuje firma? Jak obliczyć całkowity koszt użytkowania floty i uniknąć kosztownych błędów inwestycyjnych? To pytania, które coraz częściej zadają sobie przedsiębiorcy planujący transformację energetyczną i rozwój elektromobilności.
Właśnie z tych potrzeb narodził się FlotiUPP – inteligentny system do zarządzania flotą pojazdów elektrycznych i stacjami ładowania, realizowany w ramach projektu badawczo-rozwojowego przez Kotrak S.A. we współpracy z Akademią WSB. O genezie projektu, roli sztucznej inteligencji i przyszłości zarządzania flotą pojazdów elektrycznych opowiada prof. dr hab. inż. Marek Sitarz oraz Product Owner w Kotrak S.A. Anna Domańska.
Elektromobilność potrzebuje danych, a nie deklaracji
Na pytanie o powody zaangażowania Akademii WSB w projekt prof. dr hab. inż. Marek Sitarz odpowiada jasno – rynek od dawna potrzebował narzędzi, które pozwolą przedsiębiorstwom podejmować decyzje dotyczące elektromobilności w sposób racjonalny i oparty na analizie danych. Jak podkreśla profesor, elektryfikacja floty nie sprowadza się wyłącznie do zakupu samochodów elektrycznych. To również infrastruktura ładowania, organizacja pracy floty, koszty energii, moc przyłączeniowa, serwis oraz specyfika działalności przedsiębiorstwa.
Podobną potrzebę zauważył również zespół Kotrak S.A.. Product Owner firmy – Anna Domańska – wspomina, że przedsiębiorcy często poruszali się w obszarze elektromobilności „po omacku”. Rynek był pełen ogólnych deklaracji dotyczących ekologii i transportu niskoemisyjnego, ale brakowało rozwiązań, które przekładałyby te założenia na konkretne wskaźniki finansowe. „Potrzebowaliśmy systemu, który zdejmie z przedsiębiorców ciężar skomplikowanych obliczeń i pokaże czarno na białym, czy i kiedy inwestycja w elektromobilność może się zwrócić” – wyjaśnia przedstawicielka Kotrak S.A.
Zarządzanie flotą pojazdów elektrycznych zaczyna się przed zakupem pierwszego auta
Profesor Marek Sitarz zwraca uwagę, że najtrudniejsza decyzja związana z elektromobilnością zapada jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji. “Przedsiębiorstwa muszą odpowiedzieć sobie na pytania: czy inwestować, w jakim zakresie rozwijać flotę, jaką infrastrukturę przygotować i które procesy transportowe rzeczywiście nadają się do elektryfikacji”.
To właśnie dlatego FlotiUPP został zaprojektowany nie tylko jako system wspierający bieżące zarządzanie flotą pojazdów elektrycznych, ale przede wszystkim jako narzędzie strategiczne, umożliwiające analizowanie różnych scenariuszy inwestycyjnych. Jak podkreśla Product Owner Kotrak S.A., błędy popełnione na etapie planowania należą do najdroższych. „Jeśli firma zainwestuje w niewłaściwe pojazdy lub nieprawidłowo zaplanuje infrastrukturę ładowania, konsekwencje finansowe mogą obciążać budżet przez wiele lat. Dlatego chcieliśmy stworzyć rozwiązanie, które pozwoli przedsiębiorcom przetestować różne warianty działania jeszcze przed podjęciem decyzji inwestycyjnej” – mówi.
FlotiUPP wykorzystuje rzeczywiste dane i tworzy cyfrowego bliźniaka floty
Pytany o metodologię badań profesor Marek Sitarz wyjaśnia, że projekt od początku opierał się na rzeczywistych danych eksploatacyjnych, a nie na modelach teoretycznych.
Podczas prac analizowano między innymi:
- parametry techniczne pojazdów,
- trasy,
- harmonogramy pracy flot,
- zużycie energii,
- koszty finansowania,
- dostępność infrastruktury ładowania,
- moc przyłączeniową przedsiębiorstw.
Na tej podstawie powstały zaawansowane modele symulacyjne, które można określić mianem „cyfrowego bliźniaka” floty. Jego zadaniem nie było modelowanie scenariuszy zmian we flocie ani prognozowanie skutków inwestycji, lecz generowanie danych możliwie najwierniej odwzorowujących rzeczywiste warunki operacyjne. Tak przygotowane dane symulacyjne służyły do zasilania i trenowania sieci neuronowych, umożliwiając rozwój oraz doskonalenie modeli sztucznej inteligencji w oparciu o reprezentatywne i wiarygodne informacje.
Sztuczna inteligencja, transformacja energetyczna i system dla elektromobilności
Profesor Marek Sitarz zapytany o rolę narzędzi analitycznych i systemów jak FlotiUPP w przyspieszeniu procesu transformacji energetycznej, odpowiada jasno: „[Systemy] mogą odegrać rolę pomostu między deklaracją a realnym wdrożeniem elektromobilności. Same cele środowiskowe nie wystarczą, jeśli przedsiębiorstwo nie wie, jakie będą koszty, ryzyka i wymagania organizacyjne. Systemy analityczne pozwalają symulować różne warianty inwestycji, porównywać scenariusze i wskazywać rozwiązania optymalne dla danej firmy. Dzięki temu elektromobilność staje się procesem zarządzanym, a nie decyzją podejmowaną intuicyjnie”.
Jak wyjaśnia, elektromobilność jest obszarem, w którym jednocześnie występują setki wzajemnie powiązanych zmiennych. Przedsiębiorstwo musi uwzględnić nie tylko cenę pojazdu, ale również sposób finansowania, koszty energii, charakterystykę floty czy harmonogram pracy. Zastosowane w projekcie sieci neuronowe pozwoliły identyfikować zależności, które byłyby praktycznie niemożliwe do wychwycenia podczas tradycyjnej analizy.
Product Owner w Kotrak S.A. dodaje, że FlotiUPP wspiera również w prognozowaniu i optymalizacji. „Dzięki AI system potrafi szacować błędy prognoz i zwiększać dokładność swoich analiz wraz z pozyskiwaniem kolejnych danych. To sprawia, że wyliczenia dotyczące opłacalności inwestycji stają się coraz bardziej precyzyjne” – podkreśla Anna Domańska.
Całkowity koszt użytkowania floty można policzyć jeszcze przed inwestycją
Jednym z kluczowych elementów systemu FlotiUPP jest kalkulator finansowy wspierający decyzje inwestycyjne. Jak wyjaśnia prof. dr hab. inż. Marek Sitarz, przy ocenie opłacalności przejścia na elektromobilność największe znaczenie mają:
- koszt energii,
- okres eksploatacji pojazdów,
- forma finansowania,
- parametry leasingowe,
- koszty infrastruktury ładowania,
- stopień wykorzystania floty.
Zdaniem ekspertów właśnie możliwość przeprowadzania symulacji inwestycyjnych zmienia sposób myślenia zarządów o elektromobilności. Przedsiębiorstwo może nie tylko monitorować bieżące zużycie energii, ale przede wszystkim odpowiedzieć sobie na pytania: czy zakup konkretnego modelu pojazdu jest uzasadniony ekonomicznie, ile stacji ładowania będzie potrzebnych oraz czy obecna taryfa energetyczna pozwoli utrzymać rentowność floty. To przejście od reaktywnego administrowania transportem do świadomego i długofalowego zarządzania inwestycjami.
Inteligentne ładowanie to realne oszczędności dla przedsiębiorstw
Profesor Marek Sitarz podkreśla, że właściwe planowanie procesu ładowania pojazdów może przynieść przedsiębiorstwom bardzo konkretne korzyści. Przede wszystkim pozwala ograniczyć koszty energii, zmniejszyć ryzyko przekroczenia mocy umownej, lepiej wykorzystać infrastrukturę oraz ograniczyć nieplanowane postoje pojazdów. Dla organizacji dysponujących większymi flotami oznacza to nie tylko wymierne oszczędności finansowe, ale również większą przewidywalność procesów transportowych.
Dlaczego firmy wciąż obawiają się elektromobilności?
Zdaniem prof. dr hab. inż. Marka Sitarza główne bariery pozostają niezmienne od kilku lat. Przedsiębiorcy nadal wskazują przede wszystkim na wysokie koszty zakupu pojazdów, niepewność dotyczącą całkowitych kosztów użytkowania, ograniczenia infrastrukturalne oraz obawy związane z niezawodnością operacyjną.
Jednocześnie ekspert zauważa, że polskie firmy są dziś znacznie lepiej przygotowane do transformacji elektromobilnej niż jeszcze kilka lat temu. Elektromobilność coraz częściej przestaje być postrzegana jako eksperyment, a staje się realnym elementem strategii kosztowej, środowiskowej i biznesowej przedsiębiorstw.
Przyszłość należy do inteligentnego zarządzania flotą i energią
Profesor Marek Sitarz podkreśla, że przyszłość systemów zarządzania flotą pojazdów elektrycznych będzie opierała się na jeszcze głębszej integracji danych. Najważniejsze kierunki rozwoju obejmują wykorzystanie sztucznej inteligencji do prognozowania zapotrzebowania na energię, dynamiczne planowanie ładowania, analizę kondycji baterii oraz integrację flot z systemami ERP, odnawialnymi źródłami energii i magazynami energii.
Profesor zwraca również uwagę, że nowoczesne przedsiębiorstwa będą zarządzać już nie tylko samymi pojazdami, lecz całym ekosystemem mobilności i energii. „Nie należy zaczynać od pytania: ile samochodów elektrycznych kupić? Znacznie ważniejsze jest pytanie: które procesy transportowe w naszej firmie można efektywnie zelektryfikować?”.
I właśnie w tym obszarze FlotiUPP pokazuje swoją największą wartość. Udowadnia, że elektromobilność nie musi być decyzją podejmowaną intuicyjnie. Dzięki odpowiednim narzędziom analitycznym może stać się procesem przewidywalnym, bezpiecznym i opartym na danych, pozwalającym przedsiębiorstwom skutecznie planować rozwój transportu niskoemisyjnego i budować przewagę konkurencyjną na dynamicznie zmieniającym się rynku.
Końcowy produkt jako punkt wyjścia
Zapytany o to, w jaki sposób rozwiązania rozwijane w ramach projektu wpisują się w szersze cele związane z redukcją emisji CO₂, efektywnością energetyczną i zrównoważonym transportem, profesor podkreśla, że kluczowe znaczenie ma praktyczny wymiar opracowanego systemu. „Projekt wspiera redukcję emisji nie poprzez ogólne deklaracje, ale przez dostarczenie przedsiębiorstwom narzędzia do racjonalnego wdrażania transportu niskoemisyjnego. Opracowany system pomaga określić, które pojazdy można zastąpić elektrycznymi, jak zaplanować infrastrukturę ładowania i jak zarządzać energią. To ważne, ponieważ zrównoważony transport wymaga jednocześnie efektu środowiskowego, opłacalności ekonomicznej i sprawności operacyjnej” – mówi prof. dr hab. inż. Marek Sitarz.
Na zakończenie rozmowy pytany o przyszłość projektu FlotiUPP, profesor wskazuje, że choć zakończył on ważny etap prac badawczo-rozwojowych, to jednocześnie otworzył drogę do kolejnych przedsięwzięć związanych z inteligentną mobilnością i sztuczną inteligencją w transporcie. „Elektromobilność rozwija się bardzo szybko, a wraz z nią rośnie znaczenie danych, automatyzacji i sztucznej inteligencji. FlotiUPP pokazał, że możliwe jest połączenie wiedzy naukowej, narzędzi informatycznych i praktycznych potrzeb przedsiębiorstw. To bardzo dobra podstawa do dalszych inicjatyw związanych z inteligentną mobilnością, optymalizacją energii i nowoczesnym zarządzaniem transportem”.
Ten zakończony etap prac naukowo-badawczych jest elementem nowej strategii rozwoju polskiego transportu, gdzie podstawowymi elementami są: sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, kadry i właśnie transformacja zielonej energii. I dlatego efekty tego projektu będą prezentowane na tegorocznym Polskim Forum Zielonego Transportu w Warszawie nad którym Patronat objęły cztery ministerstwa w tym Ministerstwo Infrastruktury oraz Ministerstwo Energii.
W opracowaniu artykułu udział wziął prof. dr hab. inż. Marek Sitarz – Kierownik Katedry Transportu Szynowego Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej oraz Product Owner w Kotrak S.A. Anna Domańska.
