Opłata za opakowania jednorazowe w 2025 roku

W tym artykule omawiamy:

1. Czym jest opłata za opakowania jednorazowe?
2. Jakie opakowania i produkty obejmuje opłata za opakowania jednorazowe?
3. Stawki opłaty za opakowania jednorazowe
4. Ewidencja, sprawozdawczość i rozliczenie opłaty za opakowania jednorazowe
5. Opłata za opakowania jednorazowe a podatki
6. Kary i konsekwencje za nieprzestrzeganie obowiązków dotyczących opłaty za opakowania jednorazowe
7. Wdrożenie dyrektywy SUP i wpływ opłaty za opakowania jednorazowe na przedsiębiorców i konsumentów

Czym jest opłata za opakowania jednorazowe?

Opłata za opakowania jednorazowe została wprowadzona w Polsce w ramach wdrożenia przepisów unijnej Dyrektywy SUP (Single Use Plastics), której celem jest ograniczenie stosowania jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych. Obowiązek ten został zapisany w ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Opłata dotyczy sprzedaży niektórych jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych wykorzystywanych w gastronomii i handlu detalicznym.

Przepisy weszły w życie 1 stycznia 2024 r. Od tego momentu przedsiębiorcy prowadzący sprzedaż detaliczną, hurtową oraz gastronomiczną objęci są obowiązkiem naliczania i pobierania opłaty od konsumentów. Kogo dotyczy obowiązek pobierania opłaty? Opłata obejmuje m.in. restauracje, bary, kawiarnie, food trucki, sklepy spożywcze, hurtownie, cateringi, piekarnie czy cukiernie – wszelkie podmioty wprowadzające na rynek jednorazowe opakowania z tworzyw sztucznych, wykorzystywane do bezpośredniego wydawania żywności i napojów klientom.

Jakie opakowania i produkty obejmuje opłata za opakowania jednorazowe?

Opłacie podlegają wyłącznie wybrane opakowania jednorazowe wykonane w całości lub częściowo z tworzyw sztucznych, przeznaczone do wydawania żywności i napojów w trybie na wynos. Opakowania z tworzyw sztucznych i produkty SUP obejmują m.in.: plastikowe kubki na napoje, pokrywki i wieczka do kubków, pudełka i pojemniki na żywność gotową do spożycia bez dodatkowej obróbki termicznej, talerze, miski i inne pojemniki wykorzystywane w gastronomii i cateringu.

• Kubki na napoje, pokrywki, wieczka — obowiązek poboru opłaty dotyczy każdego kubka wydanego konsumentowi, niezależnie czy zawiera napój zimny czy gorący.
• Pojemniki na żywność typu fast food i dania na wynos – opłacie podlegają m.in. plastikowe pudełka na sałatki, boxy na dania kuchni azjatyckiej, opakowania typu hamburger-box czy tacki obiadowe.
• Opakowania alternatywne i ekologiczne – kiedy nie obowiązuje opłata? Zwolnione z opłaty są opakowania całkowicie biodegradowalne (np. ze skrobi, otrąb, trzciny cukrowej), opakowania wielokrotnego użytku oraz opakowania wprowadzone przed 1 stycznia 2024 r. do magazynów przedsiębiorców.

Stawki opłaty za opakowania jednorazowe

• 0,20 zł za kubek na napoje z pokrywką lub wieczkiem – opłata pobierana jest od każdego wydanego kubka. W przypadku wydania samego kubka bez pokrywki opłata wynosi 0,20 zł, natomiast pokrywka nie podlega dodatkowej opłacie.
• 0,25 zł za pojemnik na żywność – opłata naliczana jest od każdego pojemnika na danie na wynos lub fast food wydanego konsumentowi. W przypadku zestawów obiadowych, opłata dotyczy każdego osobnego pojemnika wchodzącego w skład zamówienia.
• Stawka VAT i sposób naliczania opłaty – opłata za opakowania jednorazowe nie jest objęta VAT, stanowi tzw. opłatę publicznoprawną. Podatek VAT nalicza się jedynie od ceny sprzedawanego produktu, nie od samej opłaty za opakowanie.

Obowiązki przedsiębiorcy związane z opłatą za opakowania jednorazowe

Pobieranie opłaty konsumenckiej od użytkownika końcowego odbywa się przy każdej transakcji sprzedaży, a kwota opłaty powinna zostać wykazana na paragonie fiskalnym lub fakturze jako pozycja dodatkowa, obok ceny za towar lub usługę. Obowiązek zapewnienia opakowań alternatywnych oznacza, że przedsiębiorca musi mieć w ofercie również opakowania wielokrotnego użytku lub biodegradowalne, aby klient miał realną możliwość wyboru opakowania objętego lub nieobjętego opłatą.

• Obowiązki informacyjne wobec konsumenta obejmują m.in. obowiązek umieszczenia w miejscu sprzedaży czytelnej informacji o wysokości opłaty za opakowanie jednorazowe oraz o dostępności alternatywnych opakowań.
• Wykazywanie opłaty na paragonie i fakturze musi odbywać się w sposób oddzielny od ceny towaru, najczęściej w osobnej linii opłata za opakowanie jednorazowe.

Ewidencja, sprawozdawczość i rozliczenie opłaty za opakowania jednorazowe

• Prowadzenie ewidencji wydanych i nabytych opakowań jest obowiązkowe – przedsiębiorca musi rejestrować każdą wydaną sztukę opakowania objętego opłatą.
• Przechowywanie ewidencji i okres przechowywania – dokumentację należy przechowywać przez 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek poboru i odprowadzenia opłaty.
• Składanie rocznego sprawozdania w BDO – odbywa się do 15 marca roku następującego po roku sprawozdawczym. Sprawozdanie składane jest elektronicznie w systemie Bazy Danych o Odpadach (BDO).
• Terminy przekazania opłaty do urzędu marszałkowskiego – pobraną opłatę przedsiębiorca odprowadza kwartalnie na konto właściwego urzędu marszałkowskiego w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym powstał obowiązek.

Opłata za opakowania jednorazowe a podatki

• Opłata a podatek VAT – podstawa opodatkowania, stawka, wykazywanie – opłata za opakowania nie zwiększa podstawy opodatkowania VAT. Jest neutralna podatkowo i wykazywana odrębnie na dokumentach sprzedaży.
• Opłata a podatek dochodowy (PIT/CIT) i koszty uzyskania przychodu – kwoty pobranych opłat nie stanowią przychodu podatkowego, natomiast zakup opakowań oraz koszt opłat uiszczanych do urzędu marszałkowskiego mogą być zaliczane do kosztów uzyskania przychodu.

Kary i konsekwencje za nieprzestrzeganie obowiązków dotyczących opłaty za opakowania jednorazowe

Kara pieniężna za brak pobrania lub odprowadzenia opłaty może wynosić nawet do 5000 zł za każdy przypadek naruszenia. Kara nakładana jest przez urząd marszałkowski. Kontrole Inspekcji Handlowej i sankcje administracyjne mogą prowadzić do nałożenia dodatkowych kar administracyjnych, a także do kontroli dokumentacji ewidencyjnej i finansowej przedsiębiorcy.

Wdrożenie dyrektywy SUP i wpływ opłaty za opakowania jednorazowe na przedsiębiorców i konsumentów

Zmiany w ofercie jednostek handlu detalicznego, hurtowego i gastronomicznego polegają na konieczności wdrożenia alternatywnych rozwiązań opakowaniowych oraz wdrożeniu systemów ewidencyjnych. Wpływ na ceny produktów i zachowania konsumentów przejawia się w nieznacznym wzroście kosztów jednostkowych dla klienta końcowego, co może skłaniać konsumentów do wyboru opakowań wielokrotnego użytku. Rola opakowań wielokrotnego użytku i materiałów przyjaznych środowisku rośnie – przedsiębiorcy coraz chętniej wdrażają ekologiczne rozwiązania, aby zminimalizować obowiązki ewidencyjne i zredukować koszty związane z opłatami publicznoprawnymi.